Deska przyrządów i awionika – przez długi czas były to elementy, które odkładano na później: zbyt drogie, zbyt specjalistyczne, często wymagające samodzielnego wykonania. Odkąd MOZA Racing uzupełniło swoją ofertę lotniczą, a Honeycomb, Logitech i Winwing już zajęły tę niszę, sytuacja uległa zmianie. Nie chodzi już o to, „czy coś takiego istnieje”, ale o to, „w jakiej kolejności to kupić”. Właśnie to chcę tutaj przedstawić: kolejność zakupów, od pierwszej deski rozdzielczej, która naprawdę coś zmienia, aż po kompletny ekosystem. Jeśli chodzi o podstawy, drążki i podwozia, wszystko znajduje się w kompletnym przewodniku po symulatorach lotu na PC; tutaj skupiam się wyłącznie na przyrządach.

Po pierwsze: co kradniecie?

To jedyna kwestia, którą trzeba rozstrzygnąć przed wyjęciem karty kredytowej, bo od tego zależy cała lista zakupów. Pulpit Airbusa nie ma żadnego sensu, jeśli wieczory spędzasz w 737, a panel samolotu pasażerskiego nie ma żadnego znaczenia, jeśli latasz głównie Cessną lub myśliwcem.

• Airbus: potrzebny jest FCU (autopilot) oraz MCDU (plan lotu). To obecnie najlepiej wyposażony system pod względem sprzętowym.
• Boeing: ta sama logika, inne nazewnictwo – CDU zastępuje MCDU, a oferta sprzętowa jest skromniejsza.
• Lotnictwo ogólne: brak oddzielnego pulpitu FMS, jak w samolotach Airbus czy Boeing, ale za to „szklany kokpit” (zestaw Garmin G1000), w którym te funkcje są zintegrowane z ekranem.
• Walka / DCS: zupełnie inny świat, z ekranami i pulpitem F/A-18.

Nie będę szczegółowo omawiać słownictwa – na pewno już je znacie. Interesuje mnie natomiast kolejność, w jakiej te elementy mają swoją wartość.

Pierwszy zakup: jak najwięcej funkcji kokpitu za jak najmniej pieniędzy

Gdybym miał wybrać tylko jedno, byłaby to konsola FMS. To właśnie ona najbardziej zmienia przebieg sesji: przygotowywanie lotu z klawiaturą w ręku, zamiast klikania myszką na ekranie 2D, to zupełnie inna sprawa. W przypadku MOZA oznacza to MA3F FCD (MCDU A320) albo MB7F FCD (CDU 737), w zależności od tego, na której stronie się opowiadacie. Co mi się podoba w tym podejściu: panel przedni oferuje prawdziwe klawisze, dzięki czemu buduje się pamięć ruchów, nawet jeśli logikę FMS trzeba jeszcze opanować w dodatku.

W praktyce zmienia to sam charakter sesji. Zamiast załatwić przygotowania dwoma kliknięciami, siadamy, wprowadzamy trasę i parametry lotu, przeglądamy jeszcze raz swoje notatki przed startem. Lot zaczyna się jeszcze przed startem i to właśnie ten dodatkowy rytuał sprawia, że wielu z nas nie może się oderwać od symulatora lotu. Ekran dotykowy sprawia wrażenie przez dwa tygodnie; prawdziwa konsola – tej nigdy się nie znudzi. A jeśli umieszczam pulpit przed panelem autopilota, to wynika to z czasu spędzanego przy nim: podczas każdego lotu spędzamy znacznie więcej minut z nosem w FMS niż palcami na FCU.

Masz ograniczony budżet? Nie gardzę rozwiązaniem modułowym. Seria Logitech Pro Flight (Switch, Radio, Multi Panel) może nie wygląda imponująco, ale zapewnia wszystko, co niezbędne, za ułamek ceny. To prawdziwy punkt wyjścia, a nie nagroda pocieszenia.

Stopień, który prowadzi do „prawdziwego kokpitu”

Po zamontowaniu systemu FMS kolejny zakup zależy już od dyscypliny, i właśnie wtedy konfiguracja staje się kokpitem.

Jeśli chodzi o Airbusa, dodałbym jeszcze MA3F EFCM : FCU i sekcje EFIS z pokrętłami typu „push-pull”, które nawiązują do obsługi w samolocie. Jest dostępny w trzech wersjach (sam FCU, FCU wraz z EFIS lub kompletny zestaw), dzięki czemu można rozłożyć wydatki w czasie, a właśnie taki podział bardzo mi odpowiada: nie musimy płacić za wszystko od razu, aby zacząć ustawiać wysokości i kursy za pomocą pokręteł zamiast klawiatury.

W lotnictwie ogólnym „palier” to „glass”. Model MGX1000 zastępuje system G1000 na ekranie o przekątnej 10,4 cala, a każda jednostka może pełnić funkcję PFD lub MFD: dwa moduły i wyświetlacz w kokpicie jest kompletny. Kwestia, którą sprawdziłbym przed zakupem: sygnał wideo jest przesyłany przez DisplayLink przez USB, a nie przez HDMI. W praktyce to raczej zaleta, bo pozostawia wolne wyjście graficzne. MOZA jest przeznaczona dla samolotów z natywnym systemem G1000 w MSFS i X-Plane, od Cessny 172 po DA40.

Kilka słów o przepustnicach, bo ciągle zadają mi to pytanie: w samolotach Airbusa dźwignie pozostają w ustalonych pozycjach, gdy działa system FADEC; w samolotach Boeinga poruszają się one samodzielnie. Niewiele jest modeli dla szerokiej publiczności, które odtwarzają ten ruch napędzany silnikiem, a model MOZA MTQ nie należy do tej grupy: jego dźwignie TQA (Airbus) lub TQB (Boeing) skupiają się na wrażeniach dotykowych i rozmieszczeniu, a nie na automatyzmie. Należy to zaliczyć do zakupów zwiększających komfort, a nie do priorytetów.

Czego bym nie przyspieszał

Równie dobrze można to od razu powiedzieć, bo właśnie w ten sposób marnuje się budżet na nic. Oto kilka pułapek związanych z zamówieniami, których bym unikał:

• Zacznij od walki. Pulpit Hornet wygląda wspaniale, ale to produkt dla prawdziwych pasjonatów: jeśli nie grasz w DCS, to nie w ten sposób buduje się stanowisko.
• Kupić do dyscypliny, w której tak naprawdę nie uprawia się lotów. Zupełnie nowy MCDU w Airbusi, który pokrywa się kurzem, bo tak naprawdę wolisz model 172 – zdarza się to częściej, niż mogłoby się wydawać.
• Pogoń za silnikowymi drążkami sterującymi. Na papierze wygląda to kusząco, ale w przypadku kokpitu własnej konstrukcji jest to kosztowna niszowa opcja; wrażenia z użytkowania dobrego kwadrantu z zatrzaskami w zupełności wystarczają.
• Przekonanie, że tablica zastępuje naukę. Interfejs określa funkcje, a nie procedurę; bez dobrego poradnika dotyczącego dodatku nawet najładniejszy MCDU pozostaje jedynie świecącym schowkiem.

Co chcę zobaczyć, zanim podejmę decyzję

Nie zamierzam przedstawiać wam ostatecznej oceny sprzętu, z którym nie miałem jeszcze okazji spędzić wielu godzin. Kilka kwestii, które zamierzam dokładnie przeanalizować: rzeczywistą jakość wykonania paneli przednich, a przede wszystkim skok klawiszy, bo na tym właśnie polega sens prawdziwego pulpitu. Również dojrzałość oprogramowania MOZA Cockpit, bo ekosystem ma sens tylko wtedy, gdy mapowanie przebiega bez problemów. No i zachowanie DisplayLink w praktyce, jeśli chodzi o płynność wyświetlania, gdy dwa ekrany działają jednocześnie z symulatorem. To są pytania, które sobie zadaję, i na które czekam na pierwsze opinie, zanim będę mógł polecić ten produkt z pełnym przekonaniem. Piękny panel, który rozczarowuje, gdy trzyma się go w rękach – już mi się to zdarzyło, a jest to typowy rodzaj szczegółu, o którym żadna specyfikacja produktu nie powie.

Faza końcowa: kiedy ekosystem przejmuje kontrolę

To właśnie na tym etapie moje rozumowanie zmienia się diametralnie. Rozpatrywany pojedynczo, panel MOZA nie różni się niczym od Honeycomba czy Winwinga – i tyle. Jednak w dłuższej perspektywie decydujące znaczenie ma liczba marek i programów, które się gromadzi. Pięć sterowników USB, pięć programów do mapowania, pięć aktualizacji do śledzenia: właśnie w tym momencie konfiguracje zaczynają się zacinać.

Moim zdaniem zaletą MOZA jest to, że cała konfiguracja mieści się w jednym programie – MOZA Cockpit: podstawa z funkcją force feedback, drążek lub sidestick Airbusa, pedały steru kierunku, manetka gazu, a teraz także panele i wyświetlacz. Panele te można zamontować w standardzie VESA 75, a więc na ramieniu do monitora lub na stelażu z profili, bez konieczności majsterkowania przy adapterach. Jeśli chodzi o symulatory walki, to jest to specjalistyczna gałąź: FMP18 oferuje przednią konsolę F/A-18 (DDI, AMPCD, panel przedni) w montażu magnetycznym. Zdecydowanie nie od tego bym zaczął, ale dla zapalonego fana DCS, który ma już sprzęt, to kompletne rozwiązanie stanowiska.

Krótko mówiąc, ekosystem nie jest pierwszym zakupem, który warto polecić. To proces: buduje się go krok po kroku, a opłacalny staje się właśnie wtedy, gdy zestaw się powiększa. W przypadku jednego elementu kwestia opłacalności jest dyskusyjna; przy pięciu elementach zawsze powraca temat jednolitego oprogramowania i spójnej konfiguracji.

Konkurencja: na kogo zwracam uwagę na każdym etapie

Aby uczciwie ocenić MOZA, oto co mam na uwadze w zależności od sytuacji:

• Jeśli chcesz zacząć przygodę z GA: Honeycomb (yoke Alpha i kwadrant Bravo wraz z lampkami ostrzegawczymi) pozostaje opcją trudną do przebicia. Ten zestaw obejmuje już sterowanie i część automatyki, co sprawia, że jest to bardzo opłacalny pierwszy krok.
• Dla osób z ograniczonym budżetem: Logitech Pro Flight – najbardziej przystępny zestaw modułowy. Moduły można dodawać stopniowo, co stanowi doskonałe rozwiązanie do nauki bez żadnych zobowiązań.
• Jeśli chodzi o walkę: Winwing jest zainstalowany już od dawna (MFD, UFC Hornet i najnowszy MCDU), a na elementach sterujących znajduje się VKB. Jeśli jesteś zagorzałym fanem DCS, to jest to najbardziej wiarygodny konkurencyjny ekosystem.
• Aby stworzyć spójny ekosystem: MOZA – gdy tylko zechcesz sterować wszystkim za pomocą jednego oprogramowania i przestać przełączać się między różnymi markami.

Żadna z tych marek nie jest złym wyborem na początek. Różnica ujawnia się w dłuższej perspektywie, w spójności całości.

A wy, co wkładacie jako pierwsze?

Moja kolejność wygląda więc następująco: najpierw pulpit FMS, potem panel autopilota lub glass, a na końcu kompletny ekosystem dla tych, którzy traktują to jako integralną część swojej instalacji. To już osobna kwestia dla pasjonatów DCS.

Nie ma jednak jednej właściwej odpowiedzi i właśnie to sprawia, że temat ten jest tak interesujący. Czy zaczęlibyście od panelu MCDU, aby zająć ręce podczas przygotowań, od panelu szklanego podczas podejść, czy od razu od panelu Hornet? Powiedzcie mi, od którego panelu zaczęlibyście obsługę deski rozdzielczej.